سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
از آنجا که دولت ‏ها برای سفرهای فضایی مخارج بسیاری زیادی متحمل می ‏شوند، طبیعی است در تهیه و تامین...
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

تغذیه و فضانوردی (1)

تغذیه فضانوردان

از آنجا که دولت ‏ها برای سفرهای فضایی مخارج بسیاری زیادی متحمل می ‏شوند، طبیعی است در تهیه و تامین مواد غذایی نیز نهایت کوشش را مبذول خواهند داشت، اما شرایط، محدودیت ‏ها و تغییراتی که فضا بر بدن انسان تحمیل می‏ کند باعث تغییرات ناخواسته در برنامه غذایی، متابولیسم مواد غذایی و سطح مواد مغذی در بدن می ‏شود.

اولین سفر فضایی در سال 1961 با پرواز یوری گاگارین، فضانورد روسی، به فضا شروع شد و از همان زمان تامین نیازهای غذایی از دغدغه‏های سفر بود.

گرچه این موضوع برای سفرهای کمتر از یک ماه خیلی مشکل ‏آفرین نبود، ولی با طولانی ‏تر شدن سفرهای فضایی تاثیرات شدیدتر محیط فضا بر بدن، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا کرد، به گونه ‏ای که برای سفر به مریخ یکی از بزرگ ‏ترین دغدغه‏ ها، تامین غذا برای فضا‏نوردان است. بد نیست بدانیم که سفر به مریخ حدود سی ماه طول می‏ کشد و یک فضانورد روزانه حدود 600 گرم غذا نیاز دارد و هزینه حمل هر کیلو بار به مریخ حدود 11000 دلار می ‏باشد!

در نهایت چنان چه انسان بخواهد سفرهای چندین ساله به اعماق فضا داشته باشد، چاره ‏ای جز تولید غذا در فضا نخواهد داشت. به این ترتیب، یک اکوسیستم کوچک باید در محیط سفینه فضایی تشکیل شود و همه مواد مانند زمین و ... وارد یک چرخه شوند؛ یعنی همه مواد بارها و بارها مورد استفاده قرار گیرند؛ در این صورت فقط چندین کیلو مواد اولیه تا بی‏ نهایت انسان را پیش خواهد برد. ولی در حال حاضر نه علم انسان برای ساخت چنین اکوسیستمی کافی است و نه فضای فیزیکی سفینه ‏ها.

البته طرح‏ های فرضی دیگری همچون بردن انسان به حالتی همانند خواب زمستانی برخی جانوران نیز مطرح بوده و هست، ولی آن هم نه علمی است و نه عملی و حتی روی زمین هم تجربه نشده است.

تغذیه فضانوردان

تامین غذا در فضا

در اولین سفرهای فضایی، غذا را به صورت خالص، بدون فیبر و به صورت خمیر دندان به فضانوردان می‏ دادند، ولی خیلی زود معلوم شد این نوع تغذیه مخصوصاً در سفرهای طولانی برای فضانوردان به شدت آزاردهنده و غیرقابل قبول است و فقط مغذی بودن کافی نیست، بلکه عوامل متعددی از جمله موارد زیر باید در تغذیه و غذای فضانوردان مدنظر قرار گیرد:

1- کم‏ حجم و سبک باشد.

2- ماندگاری بسیار بالایی داشته باشد.

3- خوش رنگ، خوش بو و خوش مزه باشد.

4- به گونه‏ ای باشد که بشود آن را با قاشق یا کارد و چنگال خورد.

5- ذرات پراکنده در فضا ایجاد نکند.

6- تغییرات تحمیل شده به بدن را کاهش دهد یا حداقل تشدید نکند.

تامین غذایی با این مشخصات کار چندان ساده‏ای نیست و در حال حاضر ابتدا فضانوردان لیست غذاها و نوشیدنی‏ های مورد علاقه خود را روی زمین به تهیه‏ کنندگان غذا در فضا ارائه می ‏کنند و از روی این لیست غذاها با فرم‏ های زیر برای سفرهای فضایی آماده می‏ شوند:

1- غذاهایی که با حرارت بالا ماندگاری آن ها را افزایش می ‏دهند، مثل غذاهای کنسرو شده و ... (Thermostabilized foods).

2- لقمه‏ های آماده خوردن، این ها غذاهای خشک یا نیمه خشک ماندگاری زیادی دارند و به راحتی در دهان خیس می‏ خورند و آماده خوردن هستند.

3- غذاهای خشک شده در محیط سرد که قابل آب ‏گیری مجدد هستند (Freeze dried rehydratable foods). این نوع غذاها به دلیل ماندگاری زیاد و وزن سبک، بسیار مورد توجه هستند. انواع پودر سوپ ‏ها، شیرخشک و ... از این نمونه ‏اند.

4- غذاهایی که به طور طبیعی مناسب شرایط فضا هستند؛ مثل انواع مغزها، تخمه ‏ها و...

5- اگر مقدور باشد توسط سفینه ‏های باری میوه تازه هم به ندرت در اختیار فضانوردان قرار می ‏گیرد.

حجم لازم از این غذاها طوری برای هر نفر تعیین می‏ شود که کلیه نیازهای وی را تامین کند، ولی معمولاً فضانوردان حجم مشخص شده را مصرف نمی ‏کنند که یکی از دلایل آن مشکل غذا خوردن به خاطر عدم جاذبه می ‏باشد.

در ادامه ی مطلب راجع به مشکلاتی که نیازهای غذایی فضانوردان را تحت تاثیر قرار می دهند، توضیحاتی ارائه خواهیم داد.

دکتر محمدحسن انتظاری - مدیر گروه تغذیه

و معاون آموزشی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

 

مشاوره
مشاوره
اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین