مثل الذین ینفقون اموالهم فى سبیل اللَّه كمثل حبة انبتت سبع سنابل فى كل سنبلة مائة حبة و اللَّه یضاعف لمن یشاء و اللَّه واسع علیم؛ كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى‏كنند، همانند بذرى هستند كه هفت خوشه برویاند كه درهر خوشه، یكصد دانه باشد؛
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

تشبیه انفاق به دانه گندم

گندم

مَّثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِی كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّئَةُ حَبَّةٍ وَاللّهُ یُضَاعِفُ لِمَن یَشَاء وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ؛ كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى‏كنند، همانند بذرى هستند كه هفت خوشه برویاند كه درهر خوشه، یكصد دانه باشد؛ وخداوند آن را براى هر كس بخواهد (و شایستگى داشته باشد) چند برابر مى‏كند؛ و خدا (از نظر قدرت و رحمت) وسیع، و (به همه چیز) داناست.[1]

 

سوال: چرا انفاق تشبیه به گندم هفتصد دانه شده؟

با این كه ما از اكثر كشاورزان و مهندسین كشاورزى كه مطلع هستند و از میزان محصولات گندم كشورهاى مختلف باخبر مى‏باشند سؤال كرده‏ایم كه اگر زمینى داشته باشیم از هر نظر آماده و آب را هم بموقع به آن بدهند و پرندگان هم دانه‏اى از آن را نبرند و دانه در زمین نیز خراب نشود و آفتى هم پیدا نكند و جنس خاك و جنس زمین هم خوب باشد - خلاصه تمام شرایط كشت غلات در آن مساعد باشد - از یك خروار گندم چقدر حاصل مى‏شود برداشت، جواب داده‏اند سى و حداكثر چهل خروار و تا به حال دیده نشده زمینى بیش از این حاصل بدهد.پس در این صورت چطور خداوند مى‏فرماید: مانند دانه‏اى است كه هفتصد برابر محصول دهد، بلكه اگر بخواهد بیشتر؟!

 

پاسخ: در پاسخ این سؤال باید به دو نكته توجه داشت:

اولا: در آیه مزبور هیچ اسمى از «گندم» یا دانه دیگرى برده نشده، بلكه كلمه «حبه» كه به معنى «دانه» است ذكر شده و این سؤال كننده در آیه مزبور «گندم» را به عنوان مثال ذكر كرده است تفسیرى است كه در خود قرآن نیست؛ بنابراین، اگر در میان دانه‏ها چنین دانه‏اى یافت شود كه از یك تخم هفتصد تخم به دست آید، براى واقعیت پیدا كردن مثال مزبور كافى است.

اتفاقا در میان دانه‏ها چنین دانه‏اى داریم، از جمله «ذرت» است كه اگر دانه‏هاى آن در زمین آماده و در فاصله‏هاى معینى كاشته شود، ممكن است از یك دانه هفتصد دانه (هفت خوشه ذرت، هر یكى صد دانه) یا بیشتر به دست آید.

مى‏گویند در دانه «ارزن» هم این معنى بسیار اتفاق مى‏افتد (در تفسیر منهج الصادقین در ذیل آیه، به این پاسخ اشاره شده است.)[2]

درخت

ثانیا:

به فرض این كه از پاسخ بالا صرف نظر كنیم، این سؤال راه حل دیگرى دارد و آن این كه بسیار مى‏شود كه در تشبیه دو چیز به یكدیگر براى «مشبه» امتیازى قائل مى‏شوند كه در «مشبه به» نیست - اگر چه در اصل موضوع با هم شباهت دارند - مثلا مى‏گویند: «روى او همچون قرص ماهى است كه محاق ندارد، یا آفتابى است كه غروب ندارد» یا این كه: «قامت او همچو سرو خرامان است» با این كه مى‏دانیم ماه همیشه محاق و خورشید غروب دارد و در عالم نمى‏توان سروى پیدا كرد كه راه برود. بنابراین، منظور از این گونه تشبیهات این است كه مثلا روى او صفا و درخشندگى ماه را دارد - با این امتیاز كه او محاق ندارد و ماه محاق دارد - یا قامت او مزایاى سرو را دارد - با این امتیاز كه او خرامان است و سرو خرامان نیست - این قبیل مثالها در كلمات ادبا بسیار فراوان است.

از مثالهاى شاعرانه كه بگذریم در خود قرآن هم این گونه تشبیهات و مثالها هست؛ مثلا، هنگامى كه قرآن مثالى براى سخنان پاكیزه و نیكو مى‏زند، مى‏گوید: «تؤتى اكلها كل حین؛ مانند درختى است كه همیشه میوه دارد» با این كه شاید درختى كه درتمام ایام سال میوه بدهد نداشته باشیم یا لااقل بسیار نادر باشد. پس منظور این است كه این درخت (سخن پاكیزه) امتیازى بر سایر درختها دارد و آنان كه خزان و محدودیت وقت میوه داده براى آن نیست.

در جاى دیگر وقتى مثال براى نور خداوند مى‏زند، مى‏فرماید: مانند چراغدانى است كه در آن چراغ باشد تا آنجا كه مى‏فرماید: «یكاد زیتها یضى‏ء» نزدیك است روغن آن (از نهایت صفا و خلوص) بدون آتش روشن شود» با این كه هیچ روغنى هر قدر هم خالص باشد بدون آتش روشن نمى‏شود، این در حقیقت امتیازى است كه براى «مشبه» در این مورد گفته شده است.

در آیه مورد سؤال هم هفتصد برابر بودن حاصل دانه انفاق، امتیازى است كه این دانه (انفاق) بر تمام دانه‏هاى عالم دارد.

 

تنظیم و ویرایش: گروه دین و اندیشه - مهدی سیف جمالی

منبع:پاسخ به پرسش هاى مذهبى،ص: 555


پی نوشت ها:

[1]. بقره، آیه 261.

[2]. بعید نیست كه گاهى یك دانه گندم به هفتصد دانه تبدیل گردد؛ جالب این كه چندى قبل جراید نوشته بودند كه در برخى از نقاط استان ساحلى از یك خوشه گندم چهار هزار دانه به دست آمده بود!