سه شنبه 3 اسفند 1395 - 24 جمادي الاول 1438 - 21 فوريه 2017
ماه بهار قرآن شروع شد اما می دانی اولین گل این نوبهار چیست؟سوره حمد اولین باغ این بهار است و بسم الله اولین گل شکفته معطر .جانتان با نام خدا معطر باد!
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

رهاورد نور (1)

قرآن

زیباترین حمد تاریخ

کاربران گرامی سلام . حلول ماه مبارک رمضان را به شما تبریک می گوییم.به همین منظور در طول ماه مبارک رمضان به صورت روزانه تلاش خواهیم کرد تا از هر جز قرآن آیه ای را برگزیده وشرحی دلنشین  و همراه با تفسیری کوتاه تقدیم شما  می نمایییم.

                                                         امید انکه مقبول این نوشتار راهی به حقیقت بگشاید!

 

  سوره حمد جایگاهی بس رفیع در میان سوره های قرآن داردکه در سه بخش نام ها،فضیلت  ومعنای حقیقی بسم الله به شرح آن می پردازیم.

نام های زیبا

1.فاتحة الكتاب‏ بدان دلیل كه نخستین سوره قرآن شریف و نیز آغاز قرائت نماز است.

 2. حمد بدان علّت كه سراسر آن ستایش خداست.

3. امّ الكتاب‏ بدان جهت كه بر دیگر سوره‏هاى قرآن مقدم است. در فرهنگ عرب، به هر پدیده‏اى كه جامع و یا مقدم بر پدیده‏هاى دیگر باشد، «امّ» گفته شده است؛ مانند «امّ‏القرى» كه به مكه اطلاق مى‏شود؛ چرا كه زمین از آن نقطه پرشرافت گسترش داده شده است، و یا ازنظر شكوه معنوى و شرافت، برترین مكان است. برخى بر این اندیشه‏اند كه این سوره بدان دلیل به این نام خوانده شده كه عصاره و چكیده پیام قرآن، یعنى توحیدگرایى و یكتاپرستى كه برترین هدف دعوتهاى توحیدى است و دیگر اصول و فروع پیامهاى آسمانى به آن برمى‏گردد، به سبكى جالب در آن آمده است.

 

قرآن

4.السّبع‏ بدان سبب كه هفت آیه دارد.

 5. مثانى‏ درمورد این نام، دو دیدگاه مطرح است: نخست اینكه در هر نماز واجب و مستحب دوبار خوانده مى‏شود؛ و دیگر بدان جهت كه دوبار بر قلب مصفاى پیامبر(ص) فرود آمده است. آنچه آمد، نامهاى مشهور این سوره است. امّا نامهاى دیگرعبارتند از

6. وافیه‏ بدان دلیل كه باید تمامى آن را در نماز قرائت كرد.

 7. كافیه‏ بدان جهت كه خود به‏تنهایى مى‏تواند جاى سوره دیگرى را بگیرد؛ درحالیكه هیچ سوره‏اى نمى‏تواند جاى آن را در نماز بگیرد. در این مورد، از پیامبر گرامى (ص) نقل شده است كه فرمود: «امّ‏القرآن عوض عن غیرها و لیس غیرها عوضاً عنها.» سوره «حمد» در نماز مى‏تواند جاى دیگر سوره‏ها را بگیرد امّا هیچ سوره دیگرى نمى‏تواند جایگزین آن شود و نقش آن را داشته باشد.

 8.اساس‏ از ابن عبّاس آورده‏اند كه: براى هر پدیده، پایه و اساسى است. اساس قرآن، سوره فاتحه و اساس این سوره، «بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّحیم» است.

خداى پرمهر پیام داد كه: سوره  حمدرا میان خود و بندگان نمازگزارم بطور شایسته و برابر تقسیم كرده‏ام. نیمى از آنِ من  و نیمى از آنِ هر بنده نمازگزار؛ وقتى بنده نمازگزار مى‏گوید: «الحمد للَّه ربّ‏العالمین»، خدا مى‏فرماید: بنده‏ام مرا خالصانه ستایش كرد.

9. شفاء بدان دلیل به آن «شفاء» گفته شده است كه پیامبر گرامى (ص) فرمود: «فاتحةالكتاب شفاء من كلّ داء.» این سوره، شفابخش هر درد و بیمارى است.

 

10. صلوة بدان علّت نام صلوة یا نماز بر قرآن نهاده‏اند كه پیامبر گرامى(ص) فرمود: «قال‏اللَّه تعالى: قسمت‏الصّلوة بینى و بین عبدى نصفین نصفها لى و نصفها لعبدى...» خداى پرمهر پیام داد كه: نماز - یعنى این سوره - را میان خود و بندگان نمازگزارم بطور شایسته و بایسته و برابر تقسیم كرده‏ام. نیمى از آنِ من است و نیمى از آنِ هر بنده نمازگزار؛ چرا كه وقتى بنده نمازگزار شروع به خواندن مى‏كند و مى‏گوید: «الحمد للَّه ربّ‏العالمین»، خدا مى‏فرماید: بنده‏ام مرا خالصانه ستایش كرد. هنگامى كه مى‏خواند: «الرّحمن‏الرّحیم مالك یوم‏الدّین»، خدا مى‏فرماید: بنده‏ام به گونه‏اى شایسته مرا ثنا گفت و باشكوه وصف‏ناپذیرى مرا یاد كرد. و زمانى كه مى‏خواند: «ایّاك نعبد و ایّاك...»، خدا مى‏فرماید: این پیوند عاشقانه‏اى است میان من و بنده‏ام؛ آنچه او مى‏خواهد، باید به او ارزانى شود. آنچه آمد، ده نام براى این سوره مباركه بود.

هنگامى كه مى‏خواند: «الرّحمن‏الرّحیم مالك یوم‏الدّین»، خدا مى‏فرماید: بنده‏ام به گونه‏اى شایسته مرا ثنا گفت و باشكوه وصف‏ناپذیرى مرا یاد كرد. و زمانى كه مى‏خواند: «ایّاك نعبد و ایّاك...»، خدا مى‏فرماید: این پیوند عاشقانه‏اى است میان من و بنده‏ام؛ آنچه او مى‏خواهد، باید به او ارزانى شود

فضیلت سوره‏

 1. از پیامبر گرامى(ص) آورده‏اند كه: هر كس سوره فاتحه را تلاوت كند، پاداش تلاوت دو سوّم قرآن به او ارزانى مى‏شود، و از چنان پاداشى بهره‏مند مى‏شود كه گویى به هر زن و مرد باایمانى، انفاق خالصانه كرده است. قال رسول‏اللَّه(ص): «ایّما مسلم قرأ فاتحةالكتاب اعطى من‏الأجر كانّما قرأ ثلثى‏القرآن...»

2. و نیز در روایت دیگرى آمد كه گویى همه قرآن را تلاوت كرده است: «... كانّما قرأالقرآن.»

3. محمّدبن مسعود از پیامبر گرامى(ص) نقل كرده است كه به جابر فرمود: «ألا اعُلّمك افضل سورة انزلهااللَّه فى كتابه؟» آیا نمى‏خواهى برترین سوره‏اى را كه خدا در كتاب خویش فرو فرستاده است، به تو بیاموزم؟ جابر پاسخ داد: چرا اى پیامبر خدا! بیاموز! فرمود: دوست دارى از فضیلت آن براى تو بگویم؟ پاسخ داد: آرى؛ پدر و مادرم به قربانت. فرمود: این سوره، شفاى هر درد و بیمارى است جز مرگ.

قرآن کریم

 5. از امام صادق(ع) آورده‏اند كه فرمود: «من لم یبرءه الحمد لم یبرءه شى‏ء.» كسى كه به بركت سوره «حمد» شفا نیابد، هیچ چیز او را بهبود نخواهد بخشید.

6. امیرمؤمنان(ع) از پیامبر گرامى(ص) نقل كرده است كه فرمود: «اِنّ‏اللَّه تعالى قال لى «وَ لَقَدْ آ تَیْناكَ سَبْعَاً مِنَ‏الْمَثانى‏ والْقُرْآنَ‏الْعَظیمَ.»(26) خداى جهان‏آفرین به من پیام داد كه هان اى پیامبر! ما هفت آیه مباركه كه دربردارنده پرمحتواترین ثنا و ستایش است، و نیز قرآن شكوهمند را بر تو فرو فرستادیم. و بدینسان، سوره حمد را دربرابر همه قرآن شریف قرار داد و با فرود آن بر من منّت نهاد. آنگاه پیامبر گرامى(ص) افزود: سوره حمد، شریف‏ترین گنجینه‏هاى عرش است. و خداوند این سوره را به محمّد(ص) اختصاص داد، و با آن، شكوه و شرافتى وصف‏ناپذیر به پیامبر(ص) ارزانى داشت؛ و از پیام‏آوران خویش، جز سلیمان كه «بسم‏اللَّه‏الرَّحمن‏الرَّحیم» آن را به او عطا فرمود، هیچیك را در این شرافت و سند برترى شركت نداد. تنها سلیمان(ع) بود كه در این شكوه و شرافت شركت داشت؛ و قرآن سرگذشت وى را اینگونه آورده است كه: «اِنَّهُ مِنْ سُلَیْمانَ وَ اِنَّهُ بِسْمِ‏اللَّهِ‏الرَّحمنِ الرَّحیمِ»(27). آنگاه افزود كه هركس آن را با تدبّر تلاوت كند و در همانحال دوستى محمّد(ص) و خاندان او را در گستره دل جاى دهد و به ظاهر و محتواى این كتاب آسمانى ایمان داشته و فرمانبردار آن باشد، دربرابر هر حرفى از آن، پاداشى ارزشمند به او ارزانى مى‏شود كه هر یك از این پاداشها برتر از این جهان و نعمتهاى مادى آن است؛ و اگر كسى به‏هنگام تلاوت این سوره به آن گوش جان سپارد، به اندازه یك سوّم پاداش تلاوت آن را دریافت خواهد داشت. از این رو در كسب این خیر فراوان و نجات‏بخش بكوشید؛ آن را غنیمت شمارید و اجر بیشترى فراهم آورید؛ زیرا ممكن است فرصت ازدست برود و حسرت و اندوه در دل بماند كه چرا بهره نگرفتید.(1)

 ابتداء به نام خدا نسبت به تمامى قرآن بود، كه گفتیم غرض از سراسر قرآن یك امر است، و آن هدایت است، كه در آغاز قرآن این یك عمل با نام خدا آغاز شده است.

ج-معنای بسم الله الرحمن الرحیم

اما جای این سوال باقی  است چرا سوره حمد این چنین گرانقدر و بزرگوار در میان تمامی سوره هاست؟برای پاسخ  را از زبان  مرحوم علامه طباطبایی  می خوانیم:

غرض از سراسر قرآن یك امر است و آن هدایت، این یك امر با نام خدا آغاز شده‏ است. این تناسب از این جهت روشن‏تر به نظر مى‏رسد كه كلام خدا با این جمله آغاز شده. كلام، خود فعلى است از افعال خدا ناگزیر داراى وحدتى است، و وحدت كلام به وحدت معنا و مدلول آن است، پس لا جرم كلام خدا از اول تا به آخرش معناى واحدى دارد، و آن معناى واحد غرضى است كه به خاطر آن غرض، كلام خود را به بندگان خود القاء كرده است. حال آن معناى واحدى كه غرض از كلام خداى تعالى است چیست؟ از آیه: (قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِینٌ، یَهْدِی بِهِ اللَّهُ، از سوى خدا به سوى شما نورى و كتابى آشكار آمد، كه به سوى خدا راه مى‏نماید) ...، «1» و آیاتى دیگر، كه خاصیت و نتیجه از كتاب و كلام خود را هدایت بندگان دانسته، فهمیده میشود: كه آن غرض واحد هدایت خلق است، پس در حقیقت هدایت خلق با نام خدا آغاز شده، خدایى كه مرجع همه بندگان است، خدایى كه رحمان است، و به همین جهت سبیل رحمتش را براى عموم بندگانش چه مؤمن و چه كافر بیان مى‏كند، آن سبیلى كه خیر هستى و زندگى آنان در پیمودن آن سبیل است، و خدایى كه رحیم است، و به همین جهت سبیل رحمت خاصه‏اش را براى خصوص مؤمنین بیان مى‏كند، آن سبیلى كه سعادت آخرت آنان را تامین نموده، و به دیدار پروردگارشان منتهى مى‏شود، و در جاى دیگر از این دو قسم رحمتش، یعنى رحمت عامه و خاصه‏اش خبر داده، فرمود: وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ كُلَّ شَیْ‏ءٍ، فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ، رحمتم همه چیز را فرا گرفته، و بزودى همه آن را به كسانى كه تقوى پیشه كنند اختصاص مى‏دهم) «2» این ابتداء به نام خدا نسبت به تمامى قرآن بود، كه گفتیم غرض از سراسر قرآن یك امر است، و آن هدایت است، كه در آغاز قرآن این یك عمل با نام خدا آغاز شده است. (2)

گروه دین و اندیشه تبیان_رضاسلطانی


1) تفسیر  نمونه                                                                             2) تفسیر المیزان

تلفن : 81200000
پست الکترونیک : public@tebyan.com
آدرس : بلوارکشاورز ، خیابان نادری ، نبش حجت دوست ، پلاک 12

ارتباط با ما

روابط عمومی

درباره ما

نقشه سایت

تعدادبازدیدکنندگان
افراد آنلاین