• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1822
  • چهارشنبه 7/8/1382
  • تاريخ :

افول یك ستاره

گل

در میان دانشمندان اسلامى، بزرگانى‏یافت مى‏شوند كه در پیشرفت احكام الهى در جوامع تاثیر بسیار داشته، آثارى جاویدان ازخود به جاى گذاشته‏اند؛ شیخ مفید، در شمارچنین دانشمندانى جاى دارد.

نامش محمد بن محمد بن نعمان بن‏عبدالسلام و كنیه‏اش ابو عبدالله است و در یازدهم ذیقعده (سالروز میلاد حضرت‏ثامن الحجج على بن موسى الرضاعلیه السلام) درسال 336 ه .ق. دیده به جهان گشود. (1)

شیخ طوسى، در كتاب رجال خود از این عالم گرانسنگ این گونه یاد مى‏كند:

«محمد بن محمد بن نعمان دانشمندى‏بزرگ و موثق است.» (2)او در فهرست‏مى‏نویسد: «محمد بن محمد به نعمان‏معروف به «ابن معلم‏» از متكلمان امامیه است‏و در زمان او ریاست علمى و دینى شیعه به اومنتهى گردید. در علم فقه و كلام بر هر كس‏برترى داشت. دانشمندى حاضر جواب بود ونزدیك به 200 جلد كتاب از او به یادگار مانده‏است. (3)

ابن شهر آشوب در مورد وى مى‏نویسد:شیخ مفید ابو عبدالله محمد بن محمد بن‏نعمان از شاگردان ابو جعفر بن قولویه بود وحضرت ولى عصر او را به «شیخ مفید» ملقب‏فرمود. (4)

نجاشى - كه خود از زمره شاگردان آن عالم‏گرانمایه است.- در باره استادش مى‏گوید:

استاد ما - رضى‏الله عنه - مقام والاى او درعلم و كلام و روایت و وثاقت، مشهورتر ومعروفتر از آن است كه به وصف آید. (5)

جایگاه و مقام علمى و دینى شیخ مفیدزمانى بهتر روشن مى‏گردد كه عصر وى موردبررسى قرارگیرد.

عصر حیات

در عصر شیخ مفید، شیعیان از آزادى‏بیشترى برخوردار بودند و وجود عالم‏بزرگوارى چون شیخ مفید در میان آنان به‏اعتبارشان مى‏افزود. شیخ از پراكندگى‏شیعیان ممانعت ورزید، آنان را از خطر تفرقه‏نجات داد، با اعتبار خویش اوضاع اسفبارآن‏ها را سامان بخشید و آن‏ها را به اوج عزت‏رسانید. شیخ مفید در محله كرخ بغداد - كه‏مركز شیعیان بود.- مى‏زیست و مسجدمعروف «براثا»- كه اكنون زیارتگاه شیعیان‏است.- محل تدریس وى بود. (6)

از سوى دیگر، دوران شیخ مفید دوران‏رونق مباحث كلامى و اصولى در میان‏دانشمندان اهل سنت‏بود. پیش از وى،شیعیان در مسائل كلامى و اصولى حلقه‏هاى‏درس تشكیل داده بودند و شیخ صدوق - كه‏ریاست علمى و دینى شیعیان را عهده‏داربود.- سبك ساده‏اى در تصنیف و تالیف كتب‏پیش گرفت و بر همان شیوه نیز فتوا داد.

سبك ساده بیانى صدوق، جهت تفهیم‏مسایل كلامى و اعتقادى سودمند بود، ولى باپیشرفت علماى اهل سنت در آن علوم، ادامه‏آن سبك سبب ركود جامعه شیعى مى‏شد. براین اساس، ایجاد یك تحول، ضرورى به نظرمى‏رسید. در این زمان شیخ مفید با استفاده‏از مبانى علم كلام و اصول راه بحث و استدلال‏را بر شیعیان گشود; ابواب فقه را با دقت موردتجزیه و تحلیل قرار داد، هر موضوعى را درجایگاه خویش بیان كرد و با این روش، جامعه‏مسلمانان را با روش صحیح استدلال آشناساخت (7)

شیخ مفید نه تنها نزد علماى شیعه بلكه‏نزد علماى اهل سنت نیز مقامى والا داشت وآن‏ها نیز او را مى‏ستودند.

ابن ندیم - كه از معاصران او بود.- در باره‏وى مى‏نویسد:«دانشمندى با هوش و بافراست است. من او را دیده‏ام، دانشمندى‏عالیقدر است. (8)

ابن حجر عسقلانى در باره وى‏مى‏نویسد:«مفید بسیار پارسا و فروتن وپاسدار علم بود. گروهى از دانشمندان ازمحضر او بهره جستند. او چنان در مكتب‏تشیع والامقام است كه معروف است‏بر هردانشمندى منت (حق) دارد.» (9)

شیخ مفید در مناظره از قدرت خارق‏العاده‏اى بر خوردار بود و مخاطب خویش رابه خوبى اقناع مى‏كرد.

خطیب بغدادى - كه از علماى اهل سنت وهم عصر شیخ مفید بود.- مى‏گوید: «او، اگرمى‏خواست، قدرت داشت ثابت كند كه ستون‏چوبى از طلا است‏». نام‏هاى چند تن ازعلماى اهل سنت - كه شیخ مفید اغلب باآن‏ها مناظره مى‏كرد.- عبارت است از: على بن‏عیسى رمانى، قاضى ابوبكر باقلانى و قاضى‏عبدالجبار معتزلى.

شیخ مفید و تبعید

شیخ مفید در عصر عضدالدوله دیلمى وحكومت آل بویه - كه دوران عزت و اقتدارشیعه بود.- مى‏زیست و اكثر مناظرات وى درهمین دوران صورت گرفت. شیخ در زمان‏وفات عضدالدوله 34 ساله بود. البته این‏دوران آزادى براى شیخ و شیعیان چندان‏پایدار نبود; زیرا به زودى دوران دستگیرى وتبعید شیخ و دوستانش آغاز شد.ابن اثیر ازآن دوران این گونه یاد مى‏كند: «در سال 409ه . سلطان الدوله، پسر بهاءالدوله، ابن‏سهلان را به كومت‏بغداد منصوب كرد.چون او وارد بغداد شد، ابو عبدالله بن نعمان،فقیه شیعه، راتبعید كرد. (10)

استادان شیخ

شیخ مفید از علماى بزرگوار شیعه ودانشمندان اهل سنت‏بهره برد. نام‏هاى‏شمارى از استادان شیخ عبارت است از:

1 - جعفر بن محمد قولویه قمى.

2 - ابو غالب زرارى.

3 - ابن جنید اسكافى.

4 - ابو حفص عمر بن محمد (معروف به ابن زیات).

5 - ابوالحسن على بن مالك النحوى.

شاگردان شیخ

در محضر او جمع كثیرى از دانش پژوهان‏شیعه و سنى حضور یافتند و بهره‏هاى وافرجستند. نام‏هاى شمارى از شاگردان موفق‏شیخ چنین است:سید رضى، سید مرتضى،شیخ طوسى، ابوالعباس نجاشى (رجالى‏مشهور) و سالار بن عبدالعزیز(سلار). همه‏این دانشمندان، از بزرگان شیعه به شمارمى‏آیند; در نشر احكام الهى سهم به سزایى‏داشتند و منشا خیرات فراوان بودند.

آثار شیخ مفید

شیخ در سایه پشتكار فراوان در كلیه علوم‏اسلامى تالیف و تصنیف دارد و تقریبا از همه‏موضوعات علمى ودینى سخن به میان آورده‏است. ذهبى - كه خود از بزرگان و علماى اهل‏سنت است.- از كتابهاى این دانشمند شیعى باعبارت «تصانیف بدیعة و كثیرة‏» یادمى‏كند. (11)

و نجاشى، شاگرد با ارزش شیخ، 175 كتاب‏براى وى ذكر مى‏كند. نامهاى شمارى ازكتابهاى او عبارت است از: عیون و محاسن،مختصرى در غیب، مصابیح النور، اصول‏الفقه، فرائض شرعیه، ایمان ابى طالب،مسایل اهل خلاف، الایضاح فى الامامة،الارشاد، كشف السرائر.... (12)

ابن شهر آشوب در كتاب خویش 52 كتاب‏را بر مى‏شمارد و افزون بر آنچه شیخ طوسى ونجاشى ذكر كرده‏اند، از 15 كتاب دیگر نام‏مى‏برد بر این اساس، شمار كتابهاى شیخ‏190 عنوان مى‏شود. (13)

افول ستاره

نجاشى، شاگرد عالیقدر شیخ، از زمان فراق‏استاد چنین مى‏گوید: «مفید (ره) سه شب‏مانده به آخر ماه رمضان سال 413 ه . وفات‏یافت و ولادتش روز یازدهم ذى قعده سال‏336 ه. بود. شریف مرتضى ابو القاسم على‏بن حسین (سید مرتضى) در میدان اشنان برپیكر او نماز گزارد. میدان با وجود وسعت‏فراوانى كه داشت، از كثرت معیت‏به تنگ‏آمده بود. بعد از نماز، جسد مطهرش را درخانه‏اش به خاك سپردند. چند سال بعد او رابه مقابر قریش، كنار مرقد حضرت امام موسى‏بن جعفرعلیه السلام منتقل ساختند. (14)

پى‏نوشتها:

1 - البته گروهى معتقدند در سال 338 به دنیاآمده‏است.(رجال، نجاشى، ص‏403).

2 - رجال، شیخ طوسى، ص‏514.

3 - فهرست، شیخ طوسى، ص‏157.

4 - معالم العلماء، ابن شهر آشوب، ص 112. البته‏مرحوم خویى این مطالب را بعید مى‏شمرد ومى‏فرماید: اگر توقیع حضرت به شیخ مفید ثابت‏باشد، این در اواخر عمر ایشان بوده و حال آن كه‏شیخ مفید از دوران جوانى ملقب به مفید بود.(معجم‏رجال الحدیث، ج‏17، ص‏209)

5 - رجال، نجاشى، ص‏399.

6 - مفاخر اسلام، على دوانى، ج‏3، ص‏241.

7 - همان، ص‏242.

8 - فهرست ابن ندیم، ص‏266.

9 - لسان المیزان، ابن حجرعسقلانى، ج‏5، ص‏368.

10 - مفاخر اسلام، ج‏3، ص‏253.

11 - میزان الاعتدال، ذهبى، ج‏4، ص‏26 و 30.

12 - رجال، نجاشى، ص‏399.

13 - معجم رجال الحدیث، ج‏17، ص‏207.

14 - رجال، نجاشى، ص‏402.

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
فیضی از شاگرد به استاد

فیضی از شاگرد به استاد

فیضی از شاگرد به استاد
گپ و گفتی با بهلول زمان

گپ و گفتی با بهلول زمان

گپ و گفتی با بهلول زمان
امان از تخم مرغ نیم پزها!

امان از تخم مرغ نیم پزها!

امان از تخم مرغ نیم پزها!
آب دادن اسب در حال نماز

آب دادن اسب در حال نماز

آب دادن اسب در حال نماز
UserName