• تعداد بازديد :
  • يکشنبه 1385/12/13
  • تاريخ :

مرحوم آیت الله علامه سید عبدالعزیز طباطبایی یزدی

خاندان سید یزدى، یكى از خاندانهاى مشهورى بودند كه در حوزه علمیه نجف و فقاهت شیعه نقش مؤثرى داشتند. محقق طباطبائى دوران كودكى خود را در چنین خانواده اى میان كتاب و كتابخانه و مدرسه گذراند و طبیعتا استعداد این كودك خردسال با چنین شرایطى پرورش پیدا مى كرد. دوستان ایام كودكى وى، اذعان مى كنند كه او از همان سالها متین و كم صحبت و بى تكلف بود.
محقق طباطبایى ضمن خاطرات دوران كودكى خود به كتابهایى اشاره مى كند كه در كتابخانه مدرسه سید، توجهش را جلب كرده بودند و وى ساعاتى از وقت خود را به تهیه فهرستى از اسم این كتابها و نام نویسندگان آنها مى گذراند. وى كه در آن زمان، به خاطر سن كم خود، اجازه دست زدن به كتابها را نداشته، مجبور بوده فقط آنچه بر عطف كتابها نوشته شده بود را یادداشت كند. این موضوع، نقش مؤثر محیط علمى او را در علاقمندى به كتاب و كتابت از دوران كودكى به خوبى نشان مى دهد.
محقق طباطبایى هشت ساله بود كه مادرش را از دست داد، مادر او زن پاكدامن و خوش اخلاق و مؤمنى بود كه از طرف پدر نوه آیة الله العظمى سید محمدكاظم یزدى و از طرف مادر نوه شیخ انصارى رحمة الله علیه بود. فقدان مادر در این سن كم، وابستگى او را به پدر بیشتر مى كند. پدرش آیة الله سید جواد طباطبائى، دانشمندى پارسا و باتقوا بود و در پرورش دینى فرزند، تلاش فراوان داشت. محقق طباطبایى گاهى با علاقه فراوان از شبهایى كه در مسجد تا به صبح كلمه به كلمه همپاى پدر ختم قرآن مى كرد یاد مى كند. متأسفانه روزگار به این ایام فرصت چندانى نداد و محقق طباطبایى در همان سنین نوجوانى پدر را نیز از دست مى دهد. او كه در نوجوانى وارد تحصیلات حوزوى شده بود ، با فقدان پدر ، حجره مدرسه را از دست نمى دهد و خود را وقف مدرسه و كتاب و درس و بحث مى كند. در این زمان وجود اساتید برجسته حوزه علمیه نجف در همه سطوح، مشوق تلاش وى در مطالعه بیشتر و رسیدن به درجات بالاى علمى مى شود. وى ادبیات صرف و نحو را نزد مرحوم سید هاشم حسینى تهرانى (1411 هـ ق) مؤلف كتاب علوم العربیة و توضیح المراد و منطق را نزد سید جلیل فرزند سید عبدالحى طباطبائى یزدى (1413 هـ ق.) فراگرفت. پس از آن در فلسفه شرح منظومه سبزوارى را نزد آیة الله سید عبدالأعلى سبزوارى و اسفار ملاصدرا را نزد شیخ صدرا بادكوبى (1392 هـ ق.) فراگرفت. شرح لمعه را در محضر میرزا حسن نبوى و شیخ ذبیح الله قوچانى و قوانین میرزاى قمى را از آیة الله سید على علامه فانى اصفهانى (1409 هـ .ق) تلمذ نمود. آنگاه دروس عالى سطح را در محضر شیخ عبدالحسین رشتى (1373 هـ ق.) مؤلف شرح كفایه و كشف الاشتباه، و شیخ مجتبى لنكرانى (1406 هـ ق.) مؤلف كتاب أوفى البیان به پایان برد.
سرانجام درس خاج فقه و اصول را از محضر آیة الله العظمى سید عبدالهادى شیرازى (1382 هـ. ق) و آیة الله العظمى حاج سید ابوالقاسم موسوى خوئى (1314 هـ ق.) كسب دانش نمود.
محقق طباطبایى در سال 1329 هـ ش. ازدواج مى كند. همسر وى ، فرزند آیة الله حاج سید اسدالله طباطبائى یزدى آخرین پسر آیة الله العظمى سید محمدكاظم یزدى بود. مرحوم سید اسد الله طباطبائى مدیر و مؤسس مدرسه ثانى سید یزدى بود و با رفتارى عالمانه و خلقى كریم ـ كه زبانزد خاص و عام بود ـ فعالیتهاى علمى و اجتماعى خاندان صاحب عروه را ادامه مى داد.
محقق طباطبائى در طى تحصیلات خود با كتابها و مصادر علوم اسلامى آشنا مى شود و با گرایش شدیدى كه در شناخت منابع و رجال داشت غرق دنیاى كتابشناسى و نسخ خطى میشود. تابستان هر سال با سفر به ایران، به كتابخانه هاى خصوصى و عمومى مراجعه مى كند و ضمن مطالعات فراوان یادداشتهاى زیادى تهیه مى نماید. در سه سفر حج نیز در كتابخانه هاى مكه و مدینه نسخ خطى نفیسى را مى بیند و برخى از آنها را به طور كامل استنساخ مى كند. همچنین در تابستان سال 1342 هـ ش. از عراق به سوریه و لبنان سفر مى كند و در یك اقامت سه ماهه، در كتابخانه هاى ظاهریه، مجمع علمى دمشق، كتابخانه اوقاف حلب و كتابخانه دانشگاه آمریكایى بیروت مطالعات زیادى انجام مى دهد و به گفته خود ایشان، در این سفر با دیدن این كتابخانه ها دنیاى تازه اى به روى وى گشوده مى شود.
آشنایى و الفت محقق طباطبایى با دانشمند بزرگ و كتابشناس باعظمت، مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانى، تأثیر بسیارى در شخصیت علمى وى ایجاد مى كند. یادداشتهایى را كه از سفرهاى متوالى به ایران به همراه مى آورد، هر بار در اختیار شیخ آقابزرگ تهرانى قرار مى دهد تا هم از زیر چشم تیزبین استاد بگذرد و او را راهنمایى كند و هم براى تدوین دائرة المعارف بزرگ كتابشناسى شیعه، الذریعة إلى تصانیف الشیعة، مورد استفاده قرار گیرد. محقق طباطبایى تا پایان عمر، شیفته استاد بود و از او به عظمت و بزرگوارى یاد مى كرد. وى از همان سالهاى چاپ الذریعه، فكر نوشتن مستدركى را براى آن در سر مى پروراند، اما متأسفانه چاپ كتاب به كندى پیش مى رفت و نوشتن مستدرك را به تأخیر مى انداخت. از این رو محقق طباطبایى اقدام به استنساخ متن كامل كتاب الذریعه نمود ـ كه چاپ جلد هاى 13 و 14 الذریعه نیز براى آنكه سریعتر چاپ شود، از روى همین نسخه در نجف چاپ شد. وى در سال 1399 هـ ق. دست به كار تدوین مستدرك الذریعه شد و شروع به جمع آورى و فیش كردن كتابهایى نمود كه نام آنها در الذریعه نیامده است. محقق طباطبایى یبشتر وقت خود را تا پایان عمر یعنى هفتم ماه رمضان 1415 هـ ق. صرف تدوین این اثر گرانسنگ نمود و گنجینه اى بالغ بر یازده هزار فیش بر جاى نهاد.
همچنین، از جمله كسانى كه نقش مؤثرى در روحیه پرتلاش و پرحوصله او، در امر تحقیق و پژوهش داشت، علامه امینى صاحب كتاب الغدیر رحمة الله علیه بود. محقق طباطبایى به مدت 25 سال پیوسته در كنار علامه امینى به جمع نسخ خطى و اداره كتابخانه أمیرالمؤمنین علیه السلام در نجف مى گذراند و بسیارى از مایه علمى خود را مدیون شاگردى وى مى داند. محقق طباطبایى ضمن ارتباط علمى خود با علامه امینى، وى را در تهیه منابع كتاب گرانسنگ الغدیر یاورى مى كند و در طى سفرهاى خود به كتابخانه هاى ایران و تركیه، در به ثمر رسیدن تحقیقات علامه امینى نقش بسزایى را ایفا مى كند. بعد از سفرى كه محقق طباطبایى در سال 1342 به سوریه و لبنان داشت ، دو سفر دیگر نیز همراه با فرزند علامه امینى به سوریه و تركیه مى رود ، علامه امینى هم كه در ایران به سر مى برد به آنان مى پیوندد و به علت كسالت نمى تواند در تركیه بماند و ناچار به بازگشت مى شود. در آن سفر محقق طباطبایى در تركیه مى ماند و مقدار زیادى از نسخ نفیس را براى كتابخانه امیرالمؤمنین عكسبردارى مى كند. محقق طباطبایى كه مدتى سرپرستى این كتابخانه را برعهده داشت، نسخ خطى كتابخانه را در سه جلد تنظیم مى كند. این فهرست اكنون به صورت متوالى در مجله تراثنا منتشر مى شود.
وى در سال 1397 نجف را ترك مى كند و عازم ایران مى شود و در قم سكنى مى گزیند. ایشان در قم، در ادامه راه دو استاد بزرگ خود، مشغول به تكمیل مستدرك و تعلیقاتى كه بر الذریعه و الغدیر داشت مى شود. محققین و نویسندگان در ایران از محضر وى بهره مند مى شوند و او نیز با دست باز، از هر كارى كه در زمینه تحقیقات تاریخ و رجال و تراجم و حدیث و كتابشناسى شیعه انجام مى شود استقبال مى كند. وى همیشه از استاد خود آیة الله میرزا محمدعلى اردوبادى (1380 هـ ق.) به بزرگى یاد مى كرد و یكى از خصوصیات بارز او را كمك علمى به دیگران در تحقیق و رفع مشكلات علمى مى دانست. محقق طباطبایى، خود نیز، راه و روش استاد را در پى مى گیرد و منزل و كتابخانه خود را در اختیار محققین و پژوهشگران قرار مى دهد، به طورى كه خانه ایشان، روز و شب محل تردد اهل قلم مى شود و گاهى حدود ده ساعت از شبانه روز خود را صرف راهنمایى و تكمیل آثار دیگران مى كرد. مؤسسات مختلف تحقیقات اسلامى در ایران وجود ایشان را مغتنم دانسته، در تحقیقات خود به ایشان مراجعه مى كردند. از جمله مؤسساتى كه محقق طباطبائى با ایشان همكارى مى نمود ، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، مركز الغدیر للدراسات الاسلامیة، بنیاد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى، مركز دائرة المعارف بزرگ اسلامى و بنیاد بعثت را مى توان نام برد.
محقق طباطبائى براى بازدید از نسخ خطى به بسیارى از شهرهاى ایران مسافرت نمود و با بسیارى از دانشمندان ملاقات كرد. كتابخانه هاى بسیارى را دید و یادداشت هاى بى شمارى تهیه نمود. همچنین یك بار دیگر نیز از ایران به تركیه عزیمت نمود و به مدت دو ماه در كتابخانه هاى تركیه، از جمله كتابخانه احمد ثالث، ایاصوفیا، لاله لى، كوپرلى، فیض الله افندى، فاتح، جارالله ایوب، قلیچ على پاشا و ولى الدین جارالله افندى، به مطالعه پرداخت ونسخه هاى نایاب و ارزشمندى را فهرست نمود. محصول این سفر چند دفتر نسخه هاى خطى تركیه و چند دفتر احادیث مربوط به فضائل و مناقب اهل بیت علیهم السلام، از منابع حدیثى، تفسیرى، تاریخى واعتقادى مهم و چاپ نشده اهل سنت است كه مجوعه آنها را نتائج الأسفار نامید.
همچنین در سفرهایى كه به كشورهاى دیگر داشت مجموعه مهمى از میكروفیلم ها و نسخ عكسى از كتابخانه هاى مختلفى چون كتابخانه موزه بریتانیا و كتابخانه بادلیان آكسفورد در انگلستان، كتابخانه دار الكتب الظاهریه در دمشق و اسماعیل پاشا در حلب، كتابخانه دانشگاه ریاض عربستان، كتابخانه بلدیه اسكندریه و دار الكتب المصریه در مصر، كتابخانه خدابخش پاتنه و فاطریه لكهنو در هندوستان، كتابخانه جامع كبیر صنعاء یمن، كتابخانه چستربیتى ایرلند، كتابخانه میلان ایتالیا، كتابخانه ملى پاریس، و... تهیه كرد. این مجموعه اكنون در كتابخانه عمومى محقق طباطبایى در قم نگهدارى مى شود و مورد استفاده محققین مى باشد.
محقق طباطبایى با بسیارى از دانشمندان و اسلام شناسان دنیا مخصوصا در كشورهاى عربى ارتباط داشت و در ایجاد ارتباط علمى بین پژوهشگران داخل كشور با دنیاى عرب نقش مؤثرى داشت.
UserName