• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • دوشنبه 1395/04/07
  • تاريخ :

مشرق زمین؛ سوغات سیاح ونیزی

مارکوپولو از «عجایب» شرق جهان پرده برداشت.

بخش ادبیات تبیان

 

افسانه‌های مشرق زمین؛ سوغات سیاح ونیزی

 
 
نام مارکوپولو با سفر و سفرنامه نویسی عجین شده است و کمتر کسی است که حداقل یک بار نام او را نشنیده باشد. جهانگرد ونیزی که در قرن هفتم هجری / سیزدهم میلادی و پس از طی مسافت بسیار و گذر از کشورهای گوناگون به ایران رسید. مارکو در سفر به شهرهای مختلف ایران با عقاید و باورها، آداب و رسوم و فرهنگ مردم ایران آشنا شد و آن را در سفرنامه خود منعکس کرد. در این گزارش مروری کوتاه بر خاطرات او از سفر به ایران خواهیم داشت و همچنین به بیان دیدگاه های یکی از آثاری که درباره سفرها و خاطرات او نوشته شده می پردازیم.
 
شیوه تکلم و محاوره در کتاب مارکوپولو

محققان و مورخان بسیاری درباره سفرنامه مارکوپولو کتاب های متعدد و ارزشمندی تالیف کرده اند، یکی از این آثار کتاب  «جهانگردی مارکوپولو» با ترجمه و نگارش محمد عباسی است که بخش عمده آن درباره ایران، آسیا و ممالک شرقی از قبیل چین، تبت، هندوستان و اندونزی است.

در بخشی از این کتاب درباره راه انتخابی مارکوپولو برای سفر آمده است: «جاده تجارتی مابین امپراطوری روم و کشور چین از بین النهرین و ایران و باختر و کاشغر که معمولا محل تلاقی بازرگانان چینی با مغرب زمینیان بوده می گذشت. بعدها ملاحظه خواهد شد که جهانگرد ونیزی، مارکوپولو نیز برای وصول به کشور چین همین جاده باستانی را اختیار کرد. اکثر کالاهای بازرگانی چین از همین طریق وارد مغرب زمین می گشت زیرا که هنوز راه دریایی کاملا ناشناخته نشده بود و چینیان تازه اقدام به سکونت در مناطق و نواحی کنونی جنوب چین می کردند.»

در قسمتی دیگر از این اثر درباره خاطرات مارکوپولو می خوانیم: «خصوصیات اخلاق و زندگانی مارکوپولو در خاطرات جهانگردی وی که به رفیق زندان خود در ژن پیسان روستی سین نویسنده رمان های قدیمی دیکته کرده است، هویدا می باشد. اثر مارکوپولو خصوصیت یک مجموعه یادداشت های عاجلی را دارد. اسامی خاص به طور گوناگون ضبط و ثبت شده است و اعلام بلاد و ممالک نیز به همان منوال درج گشته است. پرواضح و مسلم است که مارکوپولو اغلب اینها را بطوری که شنیده، نگاشته و درصدد تصحیح آنها برنیامده است. در کتاب مارکوپولو شیوه تکلم و محاوره غلبه دارد... گاهی مصنف مطلبی را وعده می کند و بعدا آن را فراموش می نماید، و گاهی دیده می شود که موضوعی آغاز و بلافاصله قطع می شود زیرا ناگهان به خاطر نویسنده نقل قبلی همان موضوع خطور کرده است. فقط فصول مربوط به منازعات داخلی خانان مغول صورت یک اثر ادبی را دارد.»
 
افسانه های مشرق زمین؛ سوغات مارکو

نویسنده بیان می کند که افسانه هایی که مارکوپولو با خود به اروپا برد در داستان هزار و یک شب آورده شده است: «بسیاری از داستان ها و افسانه هایی که مارکوپولو از مشرق زمین به اروپا سوغات آورده بود یا حکایات و روایاتی که بلافاصله در مندرجات کتاب هزار و یک شب قرار گرفته، مطابقت می کند. داستان پرنده عظیم الجثه موسوم به رخ در افسانه سندباد بحری به عینه همانطوری که درک حکایت فلسفی و صوفیانه چینی چوآن تسی دیده می شود، به نظر می رسد. خواننده هنگامی که مندجات سفرنامه سیاح ونیزی را از نظر می گذراند، به یاد افسانه های هزار و یک شب می افتد و این تداعی به طریقی است که بخواهند قطعات الماس را از کوهستان های غیر قابل عبوری با دادن طعمه به لاشخورها جمع آوری نمایند، عقاب ها و کرکس ها این طعمه ها را به کوهستانی که الماس در آن است می برند و به محض اخافه و ارعاب لقمه را از دهان بازمی گذارند.»
 



ایران از نگاه سیاح ونیزی

تبریز نخستین شهر بزرگ ایران بود که مارکو به آن وارد شد و آن را با نام «تاوریز» خواند. مارکو درباره تبریز می گوید: «تبریز از چنان موقعیت خوبی برخوردار است که کالای بازرگانی از هندوستان و بغداد و موصل و هرمز و جاهای دیگر به آسانی وارد شهر می شود ٦ مردم از راه داد و ستد و پیشه وری روزگار می گذرانند و پیشه وری عبارت است از پارچه بافی به انواع گوناگون، پارچه هایی گرانبها از زر و ابریشم بافته می شوند. در اینجا سنگ ها و مرواریدهای گرانبهایی هم خرید و فروش می شود و داد و ستد در شهر بسیار خوب است و بازرگانان مسافر به سودهای کلانی می رسند.»
 
یزد شهر دیگری است که مارکو از آن دیدن کرده و درباره آن می نویسد: «در صورتی که بخواهید از شهر (به سمت کرمان) خارج شوید باید 8 روز از صحرایی بگذرید که در آن فقط 3 محل برای اطراق مسافر وجود دارد.» وجود نخلستان های زیاد و شکارهایی چون بلدرچین و کبک و گورخر نیز در این نواحی برای مارکو بسیار جالب بوده است. او در ادامه به کرمان می رسد و می گوید؛ مردم کرمان خوب و آرام هستند.
 
او کرمان را مرکز سنگ های قیمتی و سنگ های صنعتی مثل آهن می داند و درباره هنرهای دستی زنان کرمان می نویسد: «زنان و دختران با سوزن گلدوزی های زیبایی از ابریشم و طلا با رنگ ها و نقشه های مختلف درست می کنند و در تزیین پرده ها و لحاف ها و بالش های اغنیا به کار می برند.»
 
همچنین می گوید در کوه های این سرزمین بهترین بازها و مهم ترین پرنده های دنیا یافت می شوند. دقتش درباره کرمان به آن جهت بود که سه بار از این شهر عبور کرد. کرمان در آن زمان از رفاه نسبی برخوردار بود و اهمیت استراتژیک داشت. این شهر پس از ایلخانان، در زمان تیموریان و صفویان میزبان کمپانی های هلندی و انگلیسی هند شرقی شد.

دشت هرمز نیز در سفرنامه مارکو مورد توجه قرار گرفته است. این ناحیه محل داد و ستد بازرگانان خلیج فارس بود. مارکو در این بخش از کشتی های بزرگ مملو از ادویه، مروارید، پارچه، سنگ های قیمتی و اجناس دیگر یاد می کند.

در واقع شرح مارکوپولو درباره هرمز یکی از بخش های مهم سفرنامه او درباره ایران است. او می نویسد: «کشتی های که در هرمز ساخته می شود برای بحرپیمایی خیلی خطرناک است و مردمی که با آن سفر می کنند همیشه در معرض خطرند. علت آن این است که سازندگان در ساختن کشتی هیچ میخ به کار نمی برند، زیرا چوبی که برای ساختن کشتی به کار می رود چنان سخت است که درصورتی که بخواهند میخ در آن فرو کنند مانند ظروف سفالین از هم می ترکد خود میخ هم گاهی می شکند یا خم می شود بنابراین دو انتهای الوارها را با کمال دقت سوراخ می کنند بعد میخ های چوبی محکمی در آن سوراخ ها فرو برده و سر میخ ها را با طناب های محکمی به هم می بندند به این صورت دماغه کشتی یا عقب کشتی به یکدیگر متصل می شود.

برای محافظت ته کشتی ها نیز قیر یا زفت به کار نمی برند بلکه با یک نوع روغن ماهی روغن مالی کرده سپس با تفاله شاهدانه یا کتان یا کنف درزها را پر می کنند. کشتی ها فقط دارای یک دکل، یک سکان و یک عرشه هستند.لنگرشان آهنی نیست در نتیجه در هوای طوفانی کشتی ها به طرف ساحل رانده شده و با برخورد به سنگ های ساحلی خرد می شوند.»


منبع: ایبنا

 

این مطلب صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه‌ای بازنشر شده و محتوای آن لزوما مورد تایید تبیان نیست .

UserName