• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1669
  • يکشنبه 2/6/1382
  • تاريخ :

رحلت آیة الله العظمى سید محمد رضا گلپایگانى

در حلقه های  زرین فقاهت و در سلسله جلیله رجال علم و اجتهاد،مردان بزرگ وشخصیتهاى شایسته و عالیقدرى درخشیده‏اند كه هر كدام در برهه‏اى از زمان، مشعلدارهدایت و پرچمدار مكتب سرخ ولایت در طول تاریخ واقع شده‏اند.خداوند متعال‏همواره دین خود را با وجود چنین افراد وارسته و الهى مورد تایید و نصرت قرار داده‏است. فقید سعید ما،آیة الله العظمى حاج سید محمد رضا گلپایگانى، یكى از آن بزرگ ‏پرچمداران موفق و ماندگار، و یكى از ذخایر ارزشمند سلف صالح(رضوان الله تعالى‏علیهم)بود، كه عمرى را در راه خدمت‏ به فقاهت و جهان تشیع سپرى ساخت.

ولادت

آیة اللهالعظمى حاج سید محمد رضاگلپایگانى،فرزند حجة الاسلام ‏والمسلمین،آقا سید محمد باقر گلپایگانى، در هشتم ماهذى القعده‏1316 در قریه‏«گوگد»از توابع گلپایگان به دنیا آمد واین ولادت در اثرتوسل به ساحت قدسى ‏ثامن الحجج(ع) صورت پذیرفته بود.

مرحوم والدشان كه یكى از علما و سادات مشهور به زهد و امانت و وثاقتمردم ‏بود،هنگامى كه كودك نه سال بیشتر نداشت،از دنیا رفت و ایشان در كنفعنایت ‏ربانى و حمایت مادرش، بانو سیده هاجر كه یكى از زنان عفیفه و پرهیزكاربود، زندگى را ادامه دادند.او پس از فوت پدر به تحصیل علوم متداوله، به خصوصعلوم ‏دینى پرداخت. پس از طى تحصیلات مقدماتى و تكمیل مقدارى از سطوح، نزدعلماى بزرگآن دیار، در اوایل سال‏1336 كهآیة اللهالعظمى شیخ عبدالكریم حائرىبه‏اراك وارد شده بودند، به او پیوست. پس از تكمیل سطوح، در سال‏1337 در دروس‏ فقه واصولآیة اللهحائرى شركت نمود ، و با توجه به استعداد شایسته و ذهن بدیع ‏خود، بهسرعت از شاگردان ممتاز و طرف توجه استاد قرارگرفت. در شعبان 1340 ه.ق ‏كهآیة اللهحائرى به قم مشرف، و به تاسیسحوزه علمیه قم مبادرت ورزید ، پس ازاستقرار در قم، توسط نامه‏اى از شاگرد ساعى وكوشاى خود، دعوت به عمل آورد تا به قم مهاجرت كند.ایشان هم در شوال همین سال به قممهاجرت نمودند، وتدریس ‏سطوح را در آن حوزه مباركه تصدى نمود واین همكارى ومعاونت تا سال 1355كه آن فقید حیات داشت، در كنار ایشان و به عنوان یكى از اصحاب ویاران ثابت وپایدار جلسه درس و بحث او ادامه مى‏داد.

اساتیدوی

ایشان با توجه به اوج پویاگرى و اشتیاق فراوانى كه به تحصیل علوماسلامى ‏داشته‏اند طبیعى است اساتید متعدد و متنوعى را در طول ایام تحصیل دیدهباشند، ولى‏مؤثرترین و سابقه‏دارترین آنان كه نقش اساسى در روحیه اوداشته‏اند، انگشت ‏شمار مى‏باشند:

1 -حجة الاسلام و المسلمین حاج سید محمد باقر گلپایگانى والد محترمشان،كه دروسادبى را از ایشان فرا گرفته‏اند.

 2 -حجة الاسلام و المسلمین آقاى سید محمد حسن خوانسارى(متوفى‏1337)(برادرآیة اللهالعظمى سید احمد خوانسارى)كه دروسسطح را در خوانسارپیش ایشان فرا گرفته‏اند.

3 -مرحومآیة اللهالعظمى حاج شیخ عبد الكریم حائرى(متوفى 1355)،مؤسس حوزه علمیه قم،شاخص‏ترین و مؤثرترین استاد ایشان مى‏باشد كه حدود 20سال تمام در اراك و قم از محضر پرفیض ایشان كسب علم و دانش و كمالاتنموده‏اند.

4– آیة اللهملا محمد تقى گوگدى كه بخشى از دروسادبى و فقهى را از ایشان ‏فرا گرفته‏اند.

5 -  آیة الله العظمى نائینى(متوفى 1355)كه هنگاممهاجرت به ایران، به ‏صورت موقت ‏به امر استادشآیة اللهحائرى در درس ایشان حضور پیداكرده‏اند.

6– آیة اللهالعظمى حاج آقا ضیاء عراقى كه بخشىاز دروس فقه را پیش ایشان ‏تلمذ كرده‏اند.

7– آیة اللهالعظمى حاج سید ابو الحسن اصفهانى(متوفى 1365)كه بخشى ازمباحث ‏خارج فقه را در نجف اشرف پیش ایشان تلمذنموده‏اند.

خصوصیات علمى و اخلاقى

ایشان داراى ذهن تیز و حسن سلیقه و پشتكار كامل در مسائل تحقیقى و فقهى،و متصلبدر عقیده،و استوار و محكم در حفظ معتقدات و خصوصیات اخلاقى، خویش بود. وجود او تجسمعینى كلام على(ع) بود جایى كه مى‏فرماید:«المؤمن كالجبل الراسخ،لا یعصفهالعواصف‏»(مؤمن همانند كوه استوارى است كه وزش ‏بادهاى تند او را نمى‏لرزاند).آنفقیه شیعه همواره در تقویت مذهب اهل بیت عصمت ‏و طهارت(ع)، و ترویج قرآن، سعى و تلاشوافر داشت و در دفاع از ارزشهاى‏اسلامى و الهى، حاضر به هیچگونه سازش و گذشت نبود.اعتقاد او به اهل بیت‏ عصمت و طهارت(ع)، یك اعتقاد راستین و راسخ بود.

كتابها و قلمهایى را كه جهت‏گیرى روشنفكر مآبى و پایمال نمودن اصالتها وارزشهاى‏واقعى داشت،نه تنها پذیرا نبود، بلكه به مقابله جدى آنها نیزبرمى‏خاست.معظم‏له دراحترام به استاد و اداى حق او،و در تواضع و محبت‏به دانشجویانو طالبان علم،بى‏نظیر بود.بارها و بارها از خصوصیات استاد و مربى‏اش،حاج شیخ عبدالكریم‏حائرى(ره)ذكر خیر مى‏نمود،و هرگز او را فراموش نمى‏كرد،و پیش از شروع درس‏بهروح پرفتوحش فاتحه قرائت مى‏نمود،سپس آغاز درس مى‏كرد.هر صبحگاه پس ازنماز،در بالاىسر به قرائت‏سوره فاتحه به روح ایشان مى‏پرداخت.این خصوصیت،ازصفا و وفادارى او بهذوى الحقوق حكایتها داشت.اصحاب و حواشى كه او انتخاب‏كرده بود،نوعا از روحیات اومتاثر،و از نیكان و اخیار بودند،و برخورد آنان با طلاب واهل مراجعه، برخوردیاحترام آمیز بود.

اخلاص در توسل

ایشان مرد دعا و توسل واهل نماز و تهجد، و حلیف شب و انیس خلوت ومونس جلوتبود. به نماز و دعا و قرآن عشق مى‏ورزید. حال و احوال انس كامل باخداى متعالداشت. نوادر حالات و قضایاى شگفت روحى كه مربوط به عوالم‏ معنویت و روح بوده باشد، درزندگى ایشان فراوان وجود داشت. مواردى از توسل و دعاى مستجاب آنروحانى متعبد را كه ناقل آن فرد موثق و قابل‏احترام، حضرت حجة الاسلام والمسلمین،آقاى حاج میرشاه ولد عالم بزرگوار و امام ‏جماعت محترم شهرستان ملایربود در اینجا مى‏آوریم كه نشانى از دعا و خلوص این ‏مرد زاهد و وارسته و نمایشى ازارتباط عجیب عالم ارواح مى‏باشد.ایشانمی گفت:

"در یكى از بیمارستانهاى تهران، پنج ‏شش روز بود كه در بخش‏«سى سى یو»تحتمراقبت ‏بودم. وضع روحى و جسمى‏ام در شرایط فوق العادهنامناسبى بود كه درشب هفتم درعالم رؤیا دیدم كه حضرت آیة الله گلپایگانى در كنار بسترم سجادهپهن ‏كرده است. با حالت ‏خاصى مشغول نماز و تهجد مى‏باشد. تا از خواب بیدار شدم، به‏خودگفتم من از این وضعیت وخیم شفا و نجات پیدا خواهم كرد. نماز و دعاى ایشان ‏در كنارتختخواب، نشانى از استجابت این دعا است.

اتفاقا آقاى انصاریان مدیر محترم انتشارات انصاریان قم به عیادت این جانبآمده ‏بود. من خوابى را كه آن شب دیده بودم كوتاه و فشرده براى او تعریف نمودم كهچنین ‏صحنه‏اى را در عالم رؤیا دیده‏ام. ایشان در بازگشت ‏به قم این خواب را به آقاتعریف ‏كرده بود. آقا مكثى نموده و از آقاى انصاریان پرسیده بود:«آن رؤیا در چه شبىبوده‏است؟»پاسخ دادند در فلان شب. آقا فرمود:«من در آن شب،افرادى را در نمازشب‏ یاد كردم و نام بردم، یكى هم آقاى میر شاه ولد بود..."

خدمات ایشان

مرحومآیة اللهالعظمى گلپایگانى،در عمر پربركت 98ساله خود،موفق به انجام‏كارهایى شدند كه یقینا از عهده افراد عادى و غیر الهى خارجمى‏باشد،و اگر عنایات‏الهى و توجهات خاصه ولى عصر(عج)نبود،هرگز چنین توفیقاتى نصیبنمى‏گشت.

1 -سرپرستى و مدیریت:سرپرستى و مدیریت ‏حوزه‏هاى علمیه شیعه در داخل و خارج كشور، ورسیدگى به امور مادى و معنوى آنان، به مدت تقریبى چهل سال.

 2-تدریس و تعلیم و تربیت:تدریس و تعلیم و تربیت در طول بیش از هفتاد سال مداماستمرار داشته، كه با رغبت و شوق و علاقه فراوان، به تدریس و تربیت ‏طلاب مى‏پرداختند.حوزه درسى ایشان به سادگى تعطیل بردار نبود. معظم‏ له مراقبت ا‏كید داشتند كه جز درمواقع واجب و ضرورى درس را تعطیل نكنند. دراین مدت ‏طولانى استمرار تدریس،هزاران نفراز محضر مبارك ایشان تلمذ نموده‏اند، و تعداد افرادى كه در پاى دروس ایشان به مقامعالى اجتهاد نائل آمده‏اند، كم نیستند.او هزاران ‏شاگرد براى اسلام و قرآن تربیت كرد.

3 - تاسیس بیمارستانها: یكى از اساسى‏ترین كارهاى ایشان، تاسیس بیمارستان ‏جهت مداوا  و رسیدگى به امور درمانى و معالجاتى طلاب و علما و افراد محروم ‏مى‏باشد. نخستین بیمارستان كه در سال 1344 ه.ش تاسیس یافت، در سخت ‏ترین ایام‏ گرفتارى حوزه‏هاى علمیه، در آن روزهاى سیاهى كه رژیم گذشته بر علماء پیش آورده‏ بود، صورت گرفت. ایامى كه اغلب درها به روى طلاب و علماء بسته شده بود، و درمعالجات و گرفتاریهاى درمانى ، دچار مشكلات فراوانى مى‏گشتند.این بیمارستان بااعطاء دفترچه درمانى رایگان، به افراد حوزه علمیه قم و وابستگان نزدیك آنان، در طول ‏تاریخ تاسیس خود، خدمات شایان توجهى انجام داده است.

4 -تاسیس مدرسه مهدیه:نخستین بار،مدرسه‏اى با برنامه و نظم و انضباط خاص، جهت تحصیلطلاب در مرحله مقدمات و سطح، به نام‏«مدرسه امام المهدى(عج) تاسیس نمودند، كه بامراقبتهاى ویژه و برگزارى امتحانات در مواقع خاص اداره ‏مى‏شد. این مدرسه هم اكنونحدود 400 تا 500 نفر طلبه دارد.

 - تاسیس مركز بررسى مطبوعات.5

 تاسیس مدرسه كبرى. -6

- كتابخانه عمومى.7

8- دارالقرآن الكریم.

9-تعمیر اساسى مدرسه فیضیه در سال 1384 ه.ق، پس از یورش ‏كماندوهاى رژیم،احداثساختمان وضوخانه، حمام و رختشوی خانه براى مدرسه ‏فیضیه، و حفر چاه عمیق اختصاصى براىآن مدرسه و دار الشفا، و لوله كشى آن دومدرسه از سوى ایشان انجام پذیرفته است.

10-تاسیس مجمع علمی اسلامی در لندن.

11-تاسیس مدرسه علوى در خیابان امام،كوچه منوچهرى.

12-تاسیس مدرسه با شكوهى در خیابان چهارمردان.

13-تاسیس مدرسه امام موسى بن جعفر(ع)،آخر خیابان چهارمردان، روبهروى گلزار شهداء.

14-تعمیر مدرسه حاج محمد صادق واقع در خیابان چهارمردان، و خرید منازل اطراف آن.

15-تاسیس مدرسه حاج غضنفر در جوى شور.

16-تاسیس مدرسه ستیه در جوار اقامتگاه سیده فاطمه معصومه(س) درخیابان چهارمردان.

17-تاسیس مركز كامپیوترى معجم فقهى:تاسیس مركز كامپیوترى معجم ‏فقهى،یكى دیگر ازكارهاى ارزشمند فقهى ایشان مى‏باشد.معظم‏له دستور دادند بخش وسیعى از امكانات مدرسهكبرى به این امر اختصاص داده شود.در این مركز،نخست متون فقهى به كامپیوتر دادهمى‏شود،و تاكنون 600 مجلد كتاب فقهى،و 150مجلد از كتابهاى اصول فقه،و بیش از 400جلد كتاب حدیث،با میانگین 150 ساعت‏كار براى هر جلد،به كامپیوتر داده شده است.علاوهبر آن،شمارش آیات و روایات وقواعد ذكر شده در منابع فقهى،و یكپارچه كردن آنها نیزانجام پذیرفته است.در این‏بخش بیش از 200 محقق از دانش‏پژوهان سطوح عالى حوزه مشغولبه كار هستند.دركنار بررسى كتابهاى فقهى و آیات و روایات، زندگى فقها از منابع مختلفگردآورى‏شده است،كه محصول كار این تحقیق،بیش از 25 جلد كتاب مى‏باشد.

18-تامین زمین قبرستان بقیع:این قبرستان در جاده قم و كاشان، در نزدیكیهاى‏ مسجدجمكران، در فضاى آكنده از معنویت، در یك قطعه زمین وسیعى قرار گرفته‏است. با صیغه وقفشرعى كه از طرف آن مرحوم انجام پذیرفته است،آسایش خاطر صاحبان اموات را فراهمساخته، و با هزینه مناسب اموات را دفن مى‏كنند.

19-مرمت مساجد و حسینیه‏هاى لبنان: در حمله‏هاى ددمنشانه اسرائیل به ‏جنوب لبنان،ویرانیهاى فراوانى به وجود آمده است كه مساجد و حسینیه‏هاى زیادى‏ نیز در این حملاتخراب یا ویران شده بود. از اینرو معظم‏ له دستور مرمت و بازسازى ‏بیش از 30 مسجد وحسینیه را در جنوب لبنان صادر فرمود.

20-تربیت ‏شاگردان و پژوهندگان علوم اسلامى: مهم‏ترین خدمت علمى واجتماعى و فرهنگىآن بزرگوار، تربیت ‏شاگردان وارسته، فقیه و عالم در طول هفتاد سال تدریس و تعلیم بودهاست كه تعداد آنان همانند تعداد ستارگان آسمانها به آسانى وسادگى قابل شمارش نیست.

با توجه به فرصت وسیع تدریس و كلاس‏دارى كه بیش از هفتاد سال تدریس ‏مداوم وبى‏وقفه را داشته است، و با توجه به علاقه و عنایت ایشان به حضور در صحنه ‏تدریس وتربیت ‏شاگرد و حضور بیش از 700 تا 800 نفر از فضلا و محصلین درجلسه تدریس،این تعدادسر از یك رقم بالایى در مى‏آورد.

اگر معدل متوسط محصلین در هر سال 700 نفر فرض شود، در طول مدت 70سال، قریب پنجاههزار نفر خواهد شد.این افراد پس از گذراندن مراحل درسى وتحصیلات لازمه، به قراء وقصبات و شهرستانها رهسپار، و هر كدام به عنوان امام‏ جمعه یا جماعت، واعظ و رهبر دینىمشغول ارائه خدمات دینى به اسلام و مسلمین‏ گردیده‏اند.

تالیفات

فقید سعید و این فقیه وارسته اهل بیت عصمت و طهارت(ع)، یكى از مراجع‏ موفق در امرتالیف و تصنیف و احیاء آثار و مآثر اهل بیت(ع) و قرآن بودند.

با وجود مسؤولیتهاى سنگین مرجعیت، و با وجود مراجعات فراوان مردم ومشكلات مختلفىكه مسندزعامت و مرجعیت او داشت، كه خود یك تشكیلات منظم ‏وسیعى را مى‏طلبید، در عینحال مى‏بینیم كه در كنار آن همه گرفتاریها، باز دست ازتالیف و تصنیف، و تحقیق و تحریربرنداشته، و آثار فقهى و اصولى جاودان و ماندگارعلمى از خود به یادگار گذارده است.

آثار و تالیفات ایشان بر سه نوع مى‏باشد:

الف-آثارى كه مستقیم به قلم خودشان به رشته تحریر و تالیف درآمده است.

ب-آثارى كه تحت نظر و اشراف ایشان به صورت تقریرات و دروس معظم‏له به وسیلهشاگردان و تلامذه فاضل و عالم به مرحله تالیف و تدوین درآمده است.

ج-ترجمه رساله‏هاى عملیه ایشان به زبانهاى مختلف‏ مجموع هر سه نوع بالغ بر 40عنوان كتاب و رساله مى‏شود كه به ترتیب زیرمعرفى مى‏گردند:

الف:آثار مستقیم:

1-افاضة العوائد فی التعلیق على درر الفوائد.

2-حاشیه بر العروة الوثقى.

3-حاشیه بر وسیلة النجاة اصفهانى.

4-توضیح المسائل(رساله عملیه).

5-مجمع المسائل:(در سه مجلد،فارسى و عربى)مجمع المسائل،محتوى‏مسائل جدیده ومستحدثه در اغلب ابواب فقهى مى‏باشد، و نوعا متضمن مسائلى است ‏كه به صورت استفتاء ازمحضر آن فقیه عصمت و طهارت(ع) در طول دوران زعامت ومرجعیت‏ خواسته شده است،و از سوىایشان پاسخ لازم و تفصیلى با شرح و بسط كافى داده شده است.

6-آداب و احكام حج:رساله‏اى است در مورد شعائر و مناسك حج، و آداب وادعیه آن كهمورد نیاز حجاج و معتمرین بیتاللهالحرام مى‏باشد.

7-مناسك حج:این كتاب نیز به صورت رساله صغیره پیرامون مسائل حج واحكام آنمى‏باشد، و بارها تجدید چاپ شده است، كه تكالیف زائرین بیت اللهالحرام ‏را تعیین مى‏كند.

8-مناسك الحج(عربى).

9-رساله مختصر الاحكام(عربى).

10-هدایة العباد.

11-رساله‏اى در عدم تحریف قرآن(عقاید).

12-رساله‏اى در صلاة الجمعة و العیدین(فقه استدلالى).

13-رساله‏اى در المحرمات بالنسب(فقه استدلالى).

ب:آثار غیر مستقیم:

آثارى كه توسط علما و فضلاء به عنوان تقریرات مباحث درسى ایشان تالیف وتدوین ، وتحت اشراف و نظر ایشان چاپ و نشر یافته است:

14-كتاب الحج:(در 4 مجلد)تقریرات درس خارج فقه معظم‏له در باب حج واحكام و فروعآن مى‏باشد.

15-ولایة الفقیه:تقریرات درس معظم‏له در باب حدود ولایت فقیه كه آن نیزتوسطآیة اللهصابرى همدانى به رشته تحریر درآمدهاست.

16-نتایج الافكار فی نجاسة الكفار:مباحث فقهى معظم‏له پیرامون مساله ‏مشهور نجاستكفار، یا عدم آن مى‏باشد كه در سال 1388 در مسجد اعظم ایراد نموده‏اند.

17-كتاب الطهارة.

18-رساله احكام اموات:پیرامون احكام مردگان،و آداب و واجبات ومستحبات و ارث وغیره بحث و گفتگو مى‏نماید.

19-آراء المراجع فی الحج.

20-رسالة القرآن.

21-بلغة الطالب فی التعلیق على المكاسب.

22-كتاب القضاء.

25-مناسك الحج.

23-كتاب الشهادات.

24-ارشاد السائل.

وفات او

 آیة الله گلپایگانیسرانجام پس از عمرى تلاش و مجاهده در راه خدا، و تربیت هزاران نفر از اهل‏علم وعمل، و تاسیس دهها مدرسه، مسجد، مركز فرهنگى و علمى، و انجام خدمات ‏شایسته به حوزهعلمیه قم كه خود یكى از مؤسسین آن به شمار مى‏رفت، در عصر روزپنجشنبه 24 جمادىالثانى 1414، مطابق 18 آذر 1372، در بیمارستان قلب تهران به‏ لقاء الهى شتافت و روحملكوتى او به سوى مبدا متعال عروج نمود.

حضور جمعیت عزادار در مراسم تشییع این فقید سعید در تهران و قم بى‏سابقه ‏بود، ویادآور مراسم استقبال با شكوه از امام، به هنگام مراجعت از پاریس و تشییع ایشان پساز رحلت ‏بود. تعداد تشییع كنندگان قم ازدروازه عمومى شهر،از مسجد امام حسن مجتبى(ع) تا حرم ‏مطهر حضرت معصومه، در مساحت چندینكیلومترى مشاهدهمی شد، كه به علت تراكم ‏جمعیت و انبوه ازدحام مردم، جنازه از ساعت‏9صبح تا ساعت‏3 بعد از ظهر،(درست‏6ساعت) روى دست مردم بود، و در ساعت‏3، پس از انجامنماز توسط داماد بزرگوارشان،آیة اللهشیخ لطف الله صافى، در بالاى سر حضرت معصومه علیها السلامكنار قبراستاد و مربى و مراد خود، مؤسس حوزه علمیه قم، حضرت آیه الله  العظمى حاج شیخ ‏عبد الكریم حائرى بهخاك سپرده شد.عاش سعیدا و مات سعیدا.

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
هدیه امام خمینی به جوانان

هدیه امام خمینی به جوانان

هدیه امام خمینی به جوانان
اچگونه دانشمند شویم؟!

اچگونه دانشمند شویم؟!

اچگونه دانشمند شویم؟!
زندگی نامه مرحوم آیت الله عبدالکریم حق شناس

زندگی نامه مرحوم آیت الله عبدالکریم...

زندگی نامه مرحوم آیت الله عبدالکریم حق شناس
امام از دریچه‌ی خاطره‌ها

امام از دریچه‌ی خاطره‌ها

امام از دریچه‌ی خاطره‌ها
UserName