• تعداد بازديد :
  • يکشنبه 1394/05/18
  • تاريخ :

چند مسئله خمسی

خمس

سوال: آیا به اعتبار باقیمانده کارت‌هاى تلفن و شارژ موبایل اعتبارى، خمس تعلق مى‌گیرد؟ جواب: شارژ موبایل را اگر با درآمد بین سال پرداخته است، اعتبار باقیمانده در كارت سر سال خمسی خمس دارد. (آیة الله خامنه ای دام ظله)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

سوال: آیا برای محاسبه خمس، می‌توان قرضی که در بین سال انجام شده را از درآمد باقی‌مانده کسر کرد؟

شرح پرسش: شخصی اول دی ماه، پایان سال خمسی‌اش بوده و خمسش را پرداخت نکرده است. وی در پایان سال خمسی، یک میلیون تومان در حسابش بوده، ولی در بین سال جهت مخارج زندگی 500 هزار تومان قرض کرده است. آیا الآن که دو ماه می‌گذرد، برای محاسبه خمس می‌تواند آن 500 هزار تومان قرضی را که تا الآن پرداخت نکرده، از یک میلیون کم کند و به طلبکار بپردازد و فقط خمس 500 هزار تومان باقیمانده را پرداخت نماید؟ اگر چند ماه بعد موعد ادای قرض باشد و در آن زمان قصد پرداخت داشته باشد چطور؟
نظر مراجع تقلید در این‌باره مختلف است:
1ـ گروهی معتقدند چنانچه قبل از پایان سال خمسی بدهی خود را پرداخت کند، آن مقدار مشمول خمس نیست، ولی اگر بعد از سال خمسی پرداخت کند، نمی‌تواند مبلغ بدهی را از درآمد باقی‌مانده کسر نماید.[1]
2ـ  برخی می‌گویند اگر بدهی مربوط به همان سال درآمد باشد و بخواهد آن‌را پرداخت نماید، از درآمد سال کسر می‏‌شود، هر چند از پایان سال خمسی گذشته باشد.[2]
3ـ بعضی نیز بر این باورند که اگر شخص بعد از این‌که درآمدی دارد، قرض کرده است، بدهی از درآمدش کسر می‌شود ولی اگر قبل از این‌که درآمدی داشته باشد قرض کند، نمی‌تواند آن‌را از درآمد کسر کند.[3] بله اگر هنوز از زمان حصول درآمد یک سال نگذشته باشد، می‌تواند بدهی را از این درآمد پرداخت کند و گرنه ابتدا باید خمس یک میلیون را بدهد، سپس قرضش را با مابقی بپردازد.[4]
شایان ذکر است؛ همه فقها در این مسئله اتفاق نظر دارند که اگر بدهی مذکور، مربوط به ‌سال‌های قبل باشد، نمی‌توان در پایان سال خمسی آن‌را از درآمد باقی‌مانده کسر نمود، ولی اگر در بین سال بدهی سال‌های قبل را پرداخت کرد، می‌تواند از در آمد سال کسر کند.
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سوال، چنین است:

حضرت آیة الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی):

بدهی، اعم از این‌که بر اثر قرض گرفتن باشد و یا بر اثر خرید نسیه یا وام اگر به خاطر تامین مخارج سالانه زندگی همان سال درآمد باشد، اگر بخواهد پرداخت نماید از درآمد سال کسر می‏‌شود، ولی اگر برای بدهی‏‌های سال‌های قبل باشد هر چند مصرف درآمد سالانه برای پرداخت آن جایز است ولی اگر تا پایان سال پرداخت نشود از درآمد سالانه استثنا نمی‏‌شود.

حضرت آیة الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

قرضی که هزینه زندگی سال شود می‌تواند مقدار آن را از درآمد همان سال کسر کنند و خمس ما زاد را پرداخت کنند ولی نمی‌توانند قرض سال‌های قبل را از درآمد این سال کسر کنند.

 

حضرت آیة الله العظمی شبیری زنجانی (مد ظله العالی):

اگر بعد از به دست آمدن درآمد برای مخارج قرض کرده، از درآمد کسر می‌شود ولی اگر قرض قبل از حصول درآمد باشد نمی‌تواند از درآمد کسر کند.
بله اگر هنوز از زمان حصول ربح یکسال نگذشته می‌تواند دینش را از این درآمد بپردازد و گرنه ابتدا باید خمس یک میلیون را بدهد و سپس قرضش را با مابقی بپردازد.

 

حضرت آیة الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):

اگر قبل از رسیدن سال بدهی پرداخت شود مانعی ندارد ولی کنار گذاشتن و کسر مُسقط خمس نیست. پس در فرض سوال که تا قبل از رسیدن سال، بدهی را نپرداخته است پرداخت خمس موجودی در اول سال (خمس یک میلیون تومان) واجب است.

 

حضرت آیة الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):

چنانچه قبل از سال خمسی بدهی خود را پرداخت کند مشمول خمس نیست، ولی اگر بعد از سال خمسی پرداخت کند خمس دارد و نمی‌توان مبلغ بدهی را کسر کند.

 

حضرت آیة الله العظمی نوری همدانی (مد ظله العالی):

اگر قبل از رسیدن سال خمسی مبلغ مذکور را به طلبکار بدهد، جزء موونه محسوب می‌شود و خمس ندارد. در غیر این‌صورت باید خمس آن را بپردازد.

 

حضرت آیة الله العظمی وحید خراسانی (مد ظله العالی):

اگر در بین سال براى مخارج خود قرض کند و پیش از تمام شدن سال منفعتى ببرد، نمى‌تواند مقدار قرض خود را از آن منفعت کسر نماید، مگر این که قرض بعد از حصول منفعت باشد، ولى مى‌تواند قرض خود را از منافع اثناى سال ادا نماید.

سئوال: آیا به هدیه و عیدی خمس تعلق می‌گیرد؟

 جواب: بلی، به نظر بسیاری از فقها پرداخت خمس هدیه بنابر احتیاط واجب است. اما به نظر مرحوم امام ـ ره ـ و مقام معظم رهبری پرداخت خمس هدیه لازم نیست. (توضیح المسائل دوازده مرجع، ج2 ، م1753 ـ ترجمه اجوبة الاستفتائات مقام معظم رهبری، چاپ وزیری، س851).

سئوال: كسانی كه در قرعه كشی مسابقه‌ای برنده می‌شوند آیا به آنها زكات و خمس تعلق می‌گیرد؟

 جواب: اگر جایزه باشد زكات ندارد اما اگر حلال باشد جزء درآمد همان سال شخصی می‌شود كه اگر تا یك سال مصرف نكرد بنابر فتوای برخی مراجع باید خمس آن را بپردازد ولی بنابر فتوای امام و رهبری خمس ندارد. (توضیح المسائل 12 مرجع، م1753 و ترجمه اجوبة، س851).

چند استفتاء از آیة الله خامنه ای دام ظله:

سوال: اگر كسى كفنى براى خود بخرد و سال بر آن بگذرد آیا خمس دارد؟

جواب: اگر از درآمد بین سال خریده، خمس دارد.

سوال: آیا یارانه‌هاى نقدى كه از طرف دولت به حساب افراد واریز مى‌شود خمس دارد؟

جواب: یارانه خمس ندارد، ولى سود حاصله اگر تا سر سال خمسى باقى بماند، متعلق خمس است.

سوال: کشاورزى با بذرى که خمس آن را نپرداخته زراعت کرده است؛ پس از نمو، خمس فقط به محصول تعلق مى‌گیرد یا بایستى خمس بذر را نیز محاسبه نماید؟

جواب: خمس بذر را ضامن است و محصول در زاید بر موونه سال نیز خمس دارد.

سوال: اگر پول شخصى به عنوان امانت نزد ما باشد آیا به آن خمس تعلّق مى‌گیرد؟

جواب: خمس آن به عهده شما نیست، بله اگر علم دارید که به عین آن مال خمس تعلّق گرفته و صاحبش آن را ادا نکرده، شما در آن مال نمى‌توانید تصرّف کنید و دادن خمس آن هم از طرف شما کفایت از وظیفه صاحبش نمى‌کند.

سوال: آیا به اعتبار باقیمانده کارت‌هاى تلفن و شارژ موبایل اعتبارى، خمس تعلق مى‌گیرد؟

جواب: شارژ موبایل را اگر با درآمد بین سال پرداخته است، اعتبار باقیمانده در كارت سر سال خمسی خمس دارد.

پی نوشتها:
 [1]. آیات عظام صافی گلپایگانی، مکارم شیرازی و نوری همدانی.
[2]. آیات عظام خامنه‌ای و سیستانی؛ البته از عبارت آیت الله سیستانی چنین بر می‌آید که حتی در صورت عدم قصد پرداخت بدهی نیز، می‌توان آن را از در آمد کسر نمود.
[3]. آیات عظام وحید خراسانی و شبیری زنجانی.
[4]. آیت الله شبیری زنجانی.

فرآوری: آمنه اسفندیاری
بخش احکام اسلامی تبیان


منابع:
سایت اسلام کوئیست
توضیح المسائل 12 مرجع
سایت اندیشه قم
پایگاه اطلاع رسانی آیة الله خامنه ای دام ظله

 

مطالب مرتبط:

مصرف خمس به تشخیص کیست؟

 آیا جهیزیه خمس دارد؟ 

 نحوه محاسبه خمس سرمایه

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
UserName